فرهنگ، مردم‌‌سالاری، و توسعه

فرهنگ، مردم‌‌سالاری، و توسعه از مقوله‌های کلان و مهمی‌اند که از آغاز زندگی اجتماعی‌ام دل‌بستة آنها بوده‌ام و، با کیفیات و درجاتی متناسب با سنّ و آموزش و تجربه، دنبال کرده‌ام. مشاغلی که اختیار کردم نیز بیشتر فرهنگی یا فرهنگی‌ـ اجتماعی بودند، یا به‌طور مشخص توسعه را دنبال می‌کردند؛ و اگر ایفای وظایف کتابداری و اطلاع‌رسانی و چاپ و نشر مباحث علمی، فنی، فرهنگی و اجتماعی را، به صورت نشریه و کتاب، از حدود 38 سال پیش پیشه کردم ریشه در همین تعلق خاطر دیرینه داشته است.

 فصلنامة نگاه‌نو نیز که نخستین شماره‌اش آن در مهر ماه 1370 منتشر شد و تاکنون 83 شمارة آن، با دست کم 2500 اثر، در اختیار خوانندگان فرهیختة آن قرار گرفته است، مقوله‌های فرهنگ، توسعه، و مردم‌سالاری را ـ با توجهِ ویژه به ایران ـ پی‌گرفته است و اکنون که کارنامة هجده سالة نگاه‌نو را باز می‌نگرم توجه به این سه مقولة کلان و مهم را چون رشته‌ای نامرئی درمی‌یابم که بیشتر آثار به چاپ رسیده در این نشریه را به یکدیگر پیوند داده است. در بسیاری از گفت‌وگوها و میزگردهای به چاپ رسیده در کتاب حاضر نیز این نقش پررنگ‌تر است و از همین روی نام فرهنگ، مردم‌سالاری، توسعه، را برای آن برگزیده‌ام.

بر این باور هستم که انسان بافرهنگ و انسان‌ توسعه‌یافته* مردم‌سالاری را به عنوان شیوة کُنشگریِ اجتماعی و سیاسی برمی‌گزیند، و زندگی در چنین فضایی است که غنای آفرینشهای فرهنگی ـ هنری و دست‌یابی به مرتبه‌های بالاتری از توسعة انسانی و توسعة اجتماعی و سیاسی و اقتصادی، و حتی توسعه به معنای عمران و آبادانی فیزیکی کشور، را به بار می‌آورد. فرهنگ، مردم‌سالاری، و توسعه، در چرخه‌ای پیش‌رونده، هم به وجود آورنده و تقویت‌کنندة یکدیگر هستند و هم برآیند یکدیگر؛ هم بریکدیگر اثر می‌گذارند و هم از یکدیگر اثر می‌پذیرند؛ و حذف یا تضعیف هر کدام از آنها، این چرخه و این فرایند را معیوب و حتی بی‌اثر می‌کند.

کتاب حاضر در بردارندة متن ویراستة‌ یازده گفت‌وگو و سه میزگرد است که در فاصلة سالهای 1371 تا 1388 در نگاه‌نو چاپ و منتشر کردم.این مجموعه برای آفرینشگران حوزة‌ فرهنگ و کارگزاران و دلبستگان مباحث فرهنگی، توسعه، مردم‌سالاری، ترجمه، فرهنگ‌نویسی، واژه‌یابی، واژه‌سازی، و کارشناسان و مدیرانی که کارشان تصمیم‌سازی، تصمیم‌گیری و سیاستگذاری در عرصه‌های یاد شده است، حرفهایی تازه، معتبر، قابل اعتنا و راه‌گشا دارد، زیرا طرفهای گفت‌وگو و شرکت‌کنندگان در میزگردها از نخبگان و نام‌آوران هستند و با مقوله‌های یاد شده در عمل و از نزدیک سروکار دارند و نگهبانان‌ راست‌گو و راست‌کردار حوزة ذی‌ربط به شمار می‌آیند. اینان هرگاه از موانع و دشواریهایی سخن گفتند که بر سرِ راه آفرینشگران و کارگزارانِ آن عرصه‌ها به سدّ سکندر تبدیل شده‌‌اند، جز دل‌سوزی و همدلی و نیک‌خواهی در سخن ایشان ندیدم. در این سخنان نه نشانه‌ای از مجیز‌گویی‌های سودجویانه بود و نه اثری از آوازه‌گریهای خودنمایانه و ستیزگرانه. هرکس سخنی گفته قصدی جز بیان صمیمانة دیدگاه خود به منظور رفع موانع و حل مشکلات نداشته است؛ دست‌کم اینکه من جز این برداشت نکردم.

متن گفت‌وگوها و میزگردها همان است که در نگاه‌نو به چاپ رسیده و منتشر شده، و اصلاحاتی اگر انجام شده در حدّ اصلاح املایی و نشانه‌گذاری بوده است. آنچه را در این کتاب به نظر خوانندگان می‌رسد، در هنگام آماده‌سازی برای چاپ در نگاه‌نو، ویرایش کردم، ولی ویرایش من به گونه‌ای نبوده است که لحن کلام و نحوة بیان گوینده را تغییر دهد. به عبارت دیگر، سبک و شیوة بیان هرکس حفظ شده است؛ و در هرحال، در کلیة موارد، آنچه به چاپ رسیده به تأیید شرکت‌کنندگان در میزگردها و گفت‌وگوها رسانده‌ام. گفت‌وگوها با کسب اجازه از کسانی که با ایشان مصاحبه کرده‌‌ام منتشر می‌شود. اگر در مواردی موفق به گرفتن اجازه نشده‌‌ام شخص مورد نظر در دسترس نبوده‌اند و از ایشان پوزش می‌خواهم.

در چند گفت‌وگوی به چاپ رسیده در این کتاب از یاریهای ارزندة عبدالحسین آذرنگ، بهاءالدین خرمشاهی، کامران فانی و عزت‌الله فولادوند برخوردار بوده‌ام. از ایشان سپاسگزاری می‌‌‌کنم. وحید ثابتی طراحی جلد و متن کتاب را انجام داد، مریم پوریوسف متن را حروفنگاری کرد، و مهشید جعفری کتاب را صفحه‌آرایی کرد و دوبار متن آن را بازخواند. از ایشان نیز تشکر می‌کنم.

این گفت‌وگوها و میزگردها در بازة زمانی 17 ساله (1371-1388) انجام شده‌اند، از همین روی برخی از پرسشها و پاسخها و مباحث مطرح شده را باید با توجه به زمان طرح آنها سنجید و ارزیابی کرد.

دکتر حسین عظیمی و کریم امامی در فاصلة زمانی برگزاری دو میزگرد و انتشار این کتاب روی در نقاب خاک کشیدند. مهدی سحابی نیز در هجدهم آبان 1388 درگذشت. روان‌شان شاد باد.

اگر از انتشار و فروش این کتاب سودی حاصل شود به مصرف تأمین هزینه‌های فصلنامة نگاه‌نو خواهد رسید.

علی میرزائی

آذر 1388


** توسعه یافته با معیارهای معتبر بین‌المللی که میزان برخورداری از آموزش، تندرستی، آزادی بیان و آزادی مطبوعات، امکان عضویت در احزاب آزاد و جامعة مدنی فعال و مؤثر، اطلاع‌رسانی آزاد، دسترسی آزاد به اطلاعات و مانند اینها را ملاک ارزیابی و تعیین چند و چون توسعهیافتگی و توسعه نیافتگی قرار می‌دهد.

/ 0 نظر / 10 بازدید